پیوند وحی و فناوری: تدبیر دیجیتال برای تحقق آرمان امت واحده
نقشه راه حکمرانی دیجیتال مشترک اسلامی در همایش «امت- تمدن در قرآن کریم» رونمایی شد
در پژوهش ارائهشده با عنوان «شناسایی الزامات تحقق امت واحده قرآنی در عصر دیجیتال» تأکید شد: جهان اسلام برای عبور از گسستهای کنونی، نیازمند بازتعریف هویت جمعی در فضای سایبر و ایجاد نهادهای فراملی مبتنی بر حکمرانی دادهمحور است. این طرح، وحدت را نه بهمثابه یک آرمان انتزاعی، بلکه بهعنوان یک پروژه زیرساختی قابلاجرا تعریف میکند.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی پژوهشکده اسلام تمدنی،همایش بین المللی «امت -تمدن در قرآن کریم» شاهد ارائه طرحی بدیع و ساختارمند برای مواجهه هوشمندانه جهان اسلام با چالشهای عصر دیجیتال بود. در این نشست تخصصی، پژوهشی با عنوان «شناسایی الزامات تحقق امت واحده قرآنی در عصر دیجیتال» ارائه شد که با عبور از گفتمانهای کلینگر، چارچوبی چهاربعدی و عملیاتی برای تجمیع ظرفیتهای امت اسلامی در فضای سایبر پیشنهاد داد. نویسنده این مقاله، دکتر وحید شریفی، با تأکید بر اینکه «منازعه آینده، نبرد روایتها در پهنه دیجیتال است»، خاطرنشان کرد: تحقق همگرایی اسلامی مستلزم سرمایهگذاری در سرمایه نمادین دیجیتال و بازطرافی معماری قدرت نرم در محیطهای برخط است.
وی گفت: این پژوهش که با روششناسی تحلیلی-توصیفی و با اتکا به منابع معتبر دینی و مطالعات علوم سیاسی و ارتباطات دیجیتال تدوین شده، استدلال میکند که مفهوم «امت» در قرآن کریم، ظرفیت تفسیری واجد همخوانی با مفاهیم شبکهای و جامعه اطلاعاتی را داراست. بر این اساس، پراکندگی کنونی جهان اسلام نه ذاتی این مفهوم، بلکه محصول ضعف در مدیریت دانایی جمعی و ناهمگونی در زیرساختهای ارتباطی است.
دکتر شریفی در تبیین این چارچوب، بر ضرورت گذار از مرحله ارتباطات پراکنده به سوی شکلگیری اکوسیستم دیجیتال یکپارچه اسلامی تأکید کرد. وی این گذار را منوط به طراحی همزمان چهار لایه به همپیوسته دانست و گفت: در لایه کلان، مسئله تغییر در الگوی حکمرانی است. ایجاد «شورای عالی فضای سایبری جهان اسلام» با اختیارات تنظیمگری، سیاستگذاری و امنیت سایبری، گامی بنیادین برای همافزایی حاکمیتی تلقی میشود. این نهاد میتواند با تعریف استانداردهای مشترک برای دادههای حساس دینی، شناسایی دیجیتال اسلامی و دیپلماسی فناورانه، نقش بازیگر واحد امت اسلامی در عرصه بینالملل را ایفا کند. این لایه، اساس حاکمیت دادهمبنا (Data Sovereignty) امت را پیریزی میکند.
وی افزود:لایه زیرساخت، تکیهگاه فیزیکی این معماری نوین است. پروژههای مشترکی نظیر «شبکه فیبر نوری بینالاسلامی»، «ابر امن دادههای مشترک» و «مراکز پردازش لبهای (Edge Computing) منطقـهای» نهتنها هزینههای ارتباطی را کاهش میدهند، بلکه وابستگی به زیرساختهای بیگانه و مخاطرات امنیتی ناشی از آن را به حداقل میرسانند. این اقدام، استقلال عملیاتی امت را تضمین میکند.
محقق رسمی پژوهشکده اسلام تمدنی گفت: لایه میانی، عرصه ظهور پلتفرمهای هوشمند و نرمافزارهای راهبردی است. در این لایه، توسعه «سامانه یکپارچه مدیریت بحرانهای فرامرزی»، «پلتفرم توزیع شده تولید و انتشار محتوای دینی (شبکه بلوکچین محتوا)» و «بازارگاه دیجیتال محصولات فکری و فرهنگی اسلامی» میتواند مکانیزمهای همکاری ملموس و ارزشآفرین میان آحاد امت ایجاد کند. این پلتفرمها، بستر عینی همکاریهای علمی، اقتصادی و فرهنگی را فراهم میسازند.
دکتر شریفی افزود: در لایه روبنایی، مسئله تولید گفتمان و معناسازی است. این پژوهش بر لزوم راهاندازی «کارگاههای روایتپردازی دیجیتال اسلامی» با مشارکت هنرمندان، اندیشمندان و فناوران از سراسر جهان اسلام تأکید دارد. خلق آثار چندرسانهای تأثیرگذار، طراحی بازیهای جدی (Serious Games) با مضامین وحدتبخش و استفاده از هوش مصنوعی برای رصد و مقابله با جنگهای روانی ضداسلامی، از اولویتهای این لایه است. هدف، تسخیر عرصه تولید معنای دیجیتال و تقویت سرمایه نمادین امت است.
وی در پایان، این نقشه راه را «پروژه مدرنیته اسلامی در عصر دیجیتال» خواند که در آن، فناوری در خدمت تحقق غایات وحیانی قرار میگیرد. موفقیت این طرح، علاوه بر عزم سیاسی نخبگان حاکمیتی، نیازمند بسیج سرمایه اجتماعی دیجیتال امت — شامل فعالان فضای مجازی، استارتاپهای فناور و نهادهای مردمی — است. این پژوهش پیشنهاد میکد برای اجراییسازی، کنسرسیومی از دانشگاههای برتر جهان اسلام تشکیل و فازبندی عملیاتی طرح در بازههای پنجساله طراحی شود.
این رویداد، گامی اساسی در جهت تبدیل گفتمان وحدت اسلامی از سطح شعار به سطح مهندسی اجتماعی دیجیتال به شمار میرود.
بدون دیدگاه