در کنگره بزرگداشت پنجاهمین سالگرد رحلت آیتالله العظمی میلانی مطرح شد
بازخوانی تحولات آموزشی حوزه علمیه مشهد با رویکرد تاریخ فرهنگی؛ خوانشی نو از میراث علمی آیتالله العظمی میلانی
دکتر محمد باغستانی با تبیین تفاوت «تاریخ فرهنگ» و «تاریخ فرهنگی» تأکید کرد: مدارس حوزوی تأسیسشده توسط آیتالله میلانی، پاسخی آگاهانه و فرهنگی به تحولات نظام آموزشی رسمی در عصر پهلوی دوم بود.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی پژوهشکده اسلام تمدنی، در جریان کنگره بزرگداشت پنجاهمین سالگرد رحلت آیتالله العظمی میلانی، دکتر محمد باغستانی، مدیر گروه و عضو هیأت علمی گروه هنر و تمدن اسلامی پژوهشکده اسلام تمدنی، به ارائه تحلیلی نو از تحولات آموزشی حوزه علمیه مشهد با تأکید بر رویکرد «تاریخ فرهنگی» پرداخت.
وی با اشاره به دو سبک رایج تاریخنگاری در میان ملتها گفت: تاریخنگاری سنتی یا «تاریخ فرهنگ» عمدتاً بر وقایع بیرونی، اقدامات حاکمان و رخدادهای ظاهری تمرکز دارد؛ سبکی که از ایران باستان تا تاریخ اسلامی و حتی اروپا تا پیش از نیمه دوم قرن بیستم رواج داشته است. اما از نیمه دوم قرن بیستم، رویکردی جدید با عنوان «تاریخ فرهنگی» پدید آمد که محور آن فرهنگ و نقش همه اقشار جامعه در شکلدهی به آن است.
دکتر باغستانی با تبیین تفاوت این دو رویکرد افزود: تاریخ فرهنگی تنها به توصیف وقایع بسنده نمیکند، بلکه به تحلیل انگیزهها، بینشها و بنیادهای فکری پنهان در پس کنشهای تاریخی میپردازد و سهم گروههایی چون زنان و طبقات کمتر دیدهشده را نیز در شکلگیری فرهنگ برجسته میکند.
وی با اشاره به اینکه اغلب زندگینامههای موجود درباره آیتالله العظمی میلانی بر اساس سبک تاریخنگاری توصیفی نوشته شدهاند، تصریح کرد: در این آثار، به ساخت مدارس و فعالیتهای ایشان اشاره شده، اما به چرایی و انگیزههای عمیق این اقدامات پرداخته نشده است. در حالی که بررسی این اقدامات با رویکرد تاریخ فرهنگی، افقهای تازهای از اندیشه و کنش اجتماعی ایشان را آشکار میسازد.
این عضو هیأت علمی پژوهشکده اسلام تمدنی، تمرکز پژوهش خود را بر تأسیس چهار مدرسه علمیه توسط آیتالله میلانی در مشهد دانست و گفت: این مدارس در دورهای شکل گرفت که همزمان، نظام آموزشی جدید کشور با الگوگیری از غرب و با حمایت آمریکا در حال شکلگیری بود. تأسیس این مدارس را باید نوعی تقابل فرهنگی آگاهانه و تلاش برای بازتعریف کارکرد حوزه علمیه در برابر نظام آموزشی رسمی دانست.
وی افزود: آیتالله میلانی به این باور رسیده بود که ساختار سنتی حوزه دیگر پاسخگوی نیازهای زمانه نیست و باید نظام آموزشی جدیدی در حوزه شکل بگیرد؛ نظامی که با امتحانات رسمی، گزینش دقیق طلاب، ارزیابی مستمر و پرداخت هدفمند شهریه، کیفیت علمی را بر کمیت ترجیح دهد.
دکتر باغستانی همچنین به نگاه نوآورانه آیتالله میلانی در توجه به آموزش بانوان اشاره کرد و گفت: پیشنهاد و زمینهسازی برای تأسیس مدارس ویژه بانوان، مانند مکتب نرجس و مکتب عصمت، از اقدامات کمنظیر ایشان بود که در میان مراجع معاصر سابقهای جدی نداشت.
وی در پایان تأکید کرد: بازخوانی زندگینامه رجال علمی بر اساس رویکرد تاریخ فرهنگی، نهتنها به شناخت دقیقتر فضای تاریخی زمانه آنان کمک میکند، بلکه انگیزهها و بینشهای تحولآفرین ایشان را برای امروز نیز الهامبخش و کاربردی میسازد.
بدون دیدگاه